19 Oct 2026 · 5 min read · Dr. Sandeep Tukade
तीव्र गुडघा संधिवातात टोटल नी रिप्लेसमेंट कधी करावे लागते आणि बरे होणे कसे असते.
टोटल नी रिप्लेसमेंट, ज्याला टीकेआर म्हणतात, ही शस्त्रक्रिया ऑस्टियोआर्थरायटिसने झिजलेल्या गुडघ्याच्या पृष्ठभागावर इम्प्लांट बसवते. मऊ कूर्चा पातळ झाल्यावर हाड घासते. चालताना दुखणे, बसल्यानंतर जखडणे, संध्याकाळी सूज आणि रात्री झोप मोडणारा त्रास ही सामान्य चिन्हे आहेत. ही चिन्हे लवकर ओळखली तर अनेक गुडघे शस्त्रक्रियेशिवायही सुधारू शकतात. म्हणून जागरूकता महत्त्वाची आहे.
सुरुवातीचा उपचार बहुतेक रुग्णांसाठी औषध, फिजिओथेरपी, काठी, योग्य पादत्राणे आणि अतिरिक्त वजन कमी करणे हा असतो. मांडी आणि कंबरेचे स्नायू बळकट झाले की गुडघ्यावरील भार कमी होतो. काही दिवसांची औषधे किंवा निवडक इंजेक्शन फ्लेअर शांत करू शकतात. तरी जिन्याच्या पायऱ्या, कामात उभे राहणे किंवा झोप यात अडथळा राहिला, तर ऑर्थोपेडिक तपासणीत टीकेआर योग्य आहे का हे ठरते. उभ्याने काढलेला एक्स-रे सांध्यातील जागा आणि वाकडेपणा दाखवतो. वय, मधुमेह, गुडघ्याभोवतीची त्वचा आणि शस्त्रक्रियेनंतर तुम्हाला कोणती कामे करायची आहेत, हेही पाहिले जाते.
टीकेआरमध्ये मांडीचे हाड आणि नळीच्या हाडाचे झिजलेले टोक तयार करून त्यावर धातू आणि प्लॅस्टिक बेअरिंग बसवले जाते. गुडघ्याची वाटीही झिजली असेल तरच तिच्या पृष्ठभागावर उपचार केला जातो. रोबोटिक मदत वापरली तर ती तुमच्या चित्रांवरून हाडाचे काप आखण्यास सर्जनला मदत करते. शस्त्रक्रिया सर्जनच करतो. उद्देश स्थिर आणि सरळ गुडघा मिळवणे हा असतो. प्रत्येक रुग्णाला पूर्णपणे दुखणेरहित गुडघा मिळेल अशी खात्री कोणतेही तंत्र देत नाही.
शस्त्रक्रियेनंतर बहुतेक जण एका दिवसात वॉकरच्या आधाराने उभे राहतात. काही आठवडे ऊब, सूज आणि घट्टपणा राहतो. बर्फ, पाय उंच ठेवणे, जखमेची काळजी, रक्ताच्या गुठळीचा प्रतिबंध आणि दिलेले व्यायाम नवीन गुडघ्याचे रक्षण करतात. गाडी चालवणे, गुडघे टेकणे आणि लांब चालणे प्रत्येकाकडे वेगळ्या वेळी परत येते. जोरदार धावणे आणि उड्या सहसा टाळल्या जातात.
वाढणारी लालसरपणा, ताप, उघडणारी जखम, अचानक पोटरीत दुखणे किंवा वजन न झेपणारा गुडघा दिसला तर लगेच वैद्यकीय तपासणी हवी. टीकेआर हा प्रगत संधिवाताचा नियोजित उपचार आहे, प्रत्येक दुखणाऱ्या गुडघ्याचा पहिला उपाय नाही. श्री गंगा हॉस्पिटल, नांदेड येथे तुमच्या एक्स-रे आणि दैनंदिन गरजांनुसार निर्णय घेतला जातो. सल्ल्यापूर्वी जुन्या रिपोर्ट्स आणि औषधांची यादी सोबत ठेवा, जेणेकरून योजना स्पष्ट होईल.
सुरुवातीचा उपचार बहुतेक रुग्णांसाठी औषध, फिजिओथेरपी, काठी, योग्य पादत्राणे आणि अतिरिक्त वजन कमी करणे हा असतो. मांडी आणि कंबरेचे स्नायू बळकट झाले की गुडघ्यावरील भार कमी होतो. काही दिवसांची औषधे किंवा निवडक इंजेक्शन फ्लेअर शांत करू शकतात. तरी जिन्याच्या पायऱ्या, कामात उभे राहणे किंवा झोप यात अडथळा राहिला, तर ऑर्थोपेडिक तपासणीत टीकेआर योग्य आहे का हे ठरते. उभ्याने काढलेला एक्स-रे सांध्यातील जागा आणि वाकडेपणा दाखवतो. वय, मधुमेह, गुडघ्याभोवतीची त्वचा आणि शस्त्रक्रियेनंतर तुम्हाला कोणती कामे करायची आहेत, हेही पाहिले जाते.
टीकेआरमध्ये मांडीचे हाड आणि नळीच्या हाडाचे झिजलेले टोक तयार करून त्यावर धातू आणि प्लॅस्टिक बेअरिंग बसवले जाते. गुडघ्याची वाटीही झिजली असेल तरच तिच्या पृष्ठभागावर उपचार केला जातो. रोबोटिक मदत वापरली तर ती तुमच्या चित्रांवरून हाडाचे काप आखण्यास सर्जनला मदत करते. शस्त्रक्रिया सर्जनच करतो. उद्देश स्थिर आणि सरळ गुडघा मिळवणे हा असतो. प्रत्येक रुग्णाला पूर्णपणे दुखणेरहित गुडघा मिळेल अशी खात्री कोणतेही तंत्र देत नाही.
शस्त्रक्रियेनंतर बहुतेक जण एका दिवसात वॉकरच्या आधाराने उभे राहतात. काही आठवडे ऊब, सूज आणि घट्टपणा राहतो. बर्फ, पाय उंच ठेवणे, जखमेची काळजी, रक्ताच्या गुठळीचा प्रतिबंध आणि दिलेले व्यायाम नवीन गुडघ्याचे रक्षण करतात. गाडी चालवणे, गुडघे टेकणे आणि लांब चालणे प्रत्येकाकडे वेगळ्या वेळी परत येते. जोरदार धावणे आणि उड्या सहसा टाळल्या जातात.
वाढणारी लालसरपणा, ताप, उघडणारी जखम, अचानक पोटरीत दुखणे किंवा वजन न झेपणारा गुडघा दिसला तर लगेच वैद्यकीय तपासणी हवी. टीकेआर हा प्रगत संधिवाताचा नियोजित उपचार आहे, प्रत्येक दुखणाऱ्या गुडघ्याचा पहिला उपाय नाही. श्री गंगा हॉस्पिटल, नांदेड येथे तुमच्या एक्स-रे आणि दैनंदिन गरजांनुसार निर्णय घेतला जातो. सल्ल्यापूर्वी जुन्या रिपोर्ट्स आणि औषधांची यादी सोबत ठेवा, जेणेकरून योजना स्पष्ट होईल.